第1章 位置ベクトル・内分外分・重心1 / 4

位置ベクトルと内分・外分の公式

📍 地図アプリで「自宅 \(O\)」をスタートに固定すると、すべての場所が「自宅からの矢印1本(位置ベクトル)」で表せる!

自宅 \(O\) から駅 \(A\) へ行く矢印を \(\vec{a}\)、自宅 \(O\) から学校 \(B\) へ行く矢印を \(\vec{b}\) とすると、駅 \(A\) から学校 \(B\) への移動 \(\overrightarrow{AB}\) は、「学校(後ろ)\(\vec{b}\) - 駅(前)\(\vec{a}\)」で一発計算できます。
比率 \(t\)(\(\overrightarrow{AP} = t\overrightarrow{AB}\)) 0.4
内分・外分の公式(途中の変形もすべて確認)
1. 基本の差
\(2\) 点 \(A(\vec{a}), B(\vec{b})\) に対して、\(\overrightarrow{AB} = \overrightarrow{OB} - \overrightarrow{OA} = \vec{b} - \vec{a}\)
2. 内分点 \(P\)(\(m:n\))
\(\overrightarrow{AP} = \frac{m}{m+n}\overrightarrow{AB}\) なので、\(\vec{p} = \overrightarrow{OA} + \overrightarrow{AP} = \vec{a} + \frac{m}{m+n}(\vec{b}-\vec{a})\)
通分すると \(\frac{(m+n)\vec{a} + m\vec{b} - m\vec{a}}{m+n} = \mathbf{\frac{n\vec{a} + m\vec{b}}{m+n}}\)(中点 \(M\) は \(m=n=1\) で \(\vec{m} = \frac{\vec{a}+\vec{b}}{2}\))
3. 外分点 \(Q\)(\(m:n\))
内分の公式の \(n\) を \(-n\) に変えるだけ!
\(\vec{q} = \mathbf{\frac{-n\vec{a} + m\vec{b}}{m-n}}\)(\(m > n\) なら \(B\) の右側、\(m < n\) なら \(A\) の左側に飛び出す)
内分 \(m:n\) の分子は「\(m\vec{a}+n\vec{b}\)」ではなく、クロス(たすき掛け)して「\(n\vec{a} + m\vec{b}\)」!\(A\) に近い比率 \(m\) が大きいほど、点 \(P\) は \(B\) 側に近づくため \(m\) が \(\vec{b}\) に掛かります。
第1章 位置ベクトル・内分外分・重心2 / 4

三角形の重心 \(G\) の位置ベクトル

⚖️ 三角形の板を指1本で水平に支えられる「バランス点(重心)」は、3つの頂点の座標(位置ベクトル)の平均!

中線 \(AM\) を \(2:1\) に内分する点が重心 \(G\)
頂点 \(A\) の横位置 200
重心の公式の導出ステップ
ステップ 1
辺 \(BC\) の中点を \(M(\vec{m})\) とすると、中点の公式より \(\vec{m} = \frac{\vec{b}+\vec{c}}{2}\)
ステップ 2
重心 \(G(\vec{g})\) は中線 \(AM\) を \(2:1\) に内分するので、内分の公式(\(m=2, n=1\))より
\(\vec{g} = \frac{1\cdot\vec{a} + 2\cdot\vec{m}}{2+1} = \frac{\vec{a} + 2\cdot\frac{\vec{b}+\vec{c}}{2}}{3} = \mathbf{\frac{\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}}{3}}\)
視点(基準変更)
頂点 \(A\) を基準にすると \(\overrightarrow{AA}=\vec{0}\) なので、\(\overrightarrow{AG} = \frac{\overrightarrow{AA}+\overrightarrow{AB}+\overrightarrow{AC}}{3} = \mathbf{\frac{\overrightarrow{AB}+\overrightarrow{AC}}{3}}\)
第1章 位置ベクトル・内分外分・重心3 / 4

例題の解説(P.29, P.31)

例 18:内分点と外分点の位置ベクトル(P.29)

\(2\) 点 \(A(\vec{a}), B(\vec{b})\) に対して、線分 \(AB\) を \(3:2\) に内分する点 \(P\)、\(5:3\) に外分する点 \(Q\) の位置ベクトルを、それぞれ \(\vec{p}, \vec{q}\) とする。\(\vec{p}, \vec{q}\) を \(\vec{a}, \vec{b}\) を用いて表せ。

A(a) P(p) B(b) Q(q) 3 2 5 3
内分 \(3:2\) は \(m=3, n=2\)。外分 \(5:3\) は \(m=5, n=3\) を外分の公式 \(\frac{-n\vec{a}+m\vec{b}}{m-n}\) に当てはめます。
内分点 \(P\)(\(3:2\))
\(m=3, n=2\) を内分の公式に代入して
\(\vec{p} = \frac{2\vec{a} + 3\vec{b}}{3 + 2} = \frac{2\vec{a} + 3\vec{b}}{5}\)   \(\vec{p} = \frac{2\vec{a}+3\vec{b}}{5}\)
外分点 \(Q\)(\(5:3\))
\(m=5, n=3\) を外分の公式に代入して
\(\vec{q} = \frac{-3\vec{a} + 5\vec{b}}{5 - 3} = \frac{-3\vec{a} + 5\vec{b}}{2}\)   \(\vec{q} = \frac{-3\vec{a}+5\vec{b}}{2}\)

例題 8:中点三角形の重心とベクトル和(P.31)

\(\triangle ABC\) の辺 \(BC, CA, AB\) の中点を、それぞれ \(L, M, N\) とする。\(\triangle ABC\) の重心を \(G\)、\(\triangle LMN\) の重心を \(G'\) とするとき、次のことを証明せよ。
(1) \(G\) と \(G'\) は一致する。 (2) \(\overrightarrow{AL} + \overrightarrow{BM} + \overrightarrow{CN} = \vec{0}\)

A B C L M N G = G'
各点の位置ベクトルを \(\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}, \vec{\ell}, \vec{m}, \vec{n}, \vec{g}, \vec{g}'\) とおき、中点の公式 \(\vec{\ell}=\frac{\vec{b}+\vec{c}}{2}\) などを使います。
準備
\(A, B, C, L, M, N, G, G'\) の位置ベクトルをそれぞれ \(\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}, \vec{\ell}, \vec{m}, \vec{n}, \vec{g}, \vec{g}'\) とすると、
\(\vec{\ell} = \frac{\vec{b}+\vec{c}}{2}\)、\(\vec{m} = \frac{\vec{c}+\vec{a}}{2}\)、\(\vec{n} = \frac{\vec{a}+\vec{b}}{2}\)
(1) の証明
\(\vec{g}' = \frac{\vec{\ell} + \vec{m} + \vec{n}}{3} = \frac{1}{3}\left(\frac{\vec{b}+\vec{c}}{2} + \frac{\vec{c}+\vec{a}}{2} + \frac{\vec{a}+\vec{b}}{2}\right)\)
\(= \frac{1}{3}\left(\frac{2\vec{a} + 2\vec{b} + 2\vec{c}}{2}\right) = \frac{\vec{a} + \vec{b} + \vec{c}}{3} = \vec{g}\)
よって、\(G\) と \(G'\) は一致する。   証明終
(2) の証明
\(\overrightarrow{AL} + \overrightarrow{BM} + \overrightarrow{CN} = (\vec{\ell} - \vec{a}) + (\vec{m} - \vec{b}) + (\vec{n} - \vec{c}) = (\vec{\ell} + \vec{m} + \vec{n}) - (\vec{a} + \vec{b} + \vec{c})\)
ここで \(\vec{\ell}+\vec{m}+\vec{n} = 3\vec{g}'\)、\(\vec{a}+\vec{b}+\vec{c} = 3\vec{g}\) であり、(1) より \(\vec{g}'=\vec{g}\) だから
\(= 3\vec{g}' - 3\vec{g} = 3\vec{g} - 3\vec{g} = \vec{0}\)   証明終
第1章 位置ベクトル・内分外分・重心4 / 4

確認テスト(問 30〜33)

問 30:外分点の位置ベクトルの証明(P.29)

\(2\) 点 \(A(\vec{a}), B(\vec{b})\) に対して、線分 \(AB\) を \(m:n\)(\(m \neq n\))に外分する点 \(Q\) の位置ベクトル \(\vec{q}\) は \(\vec{q} = \frac{-n\vec{a} + m\vec{b}}{m - n}\) であることを示せ。

O A(a) B(b) Q(q) m n
\(\overrightarrow{AQ} = \frac{m}{m-n}\overrightarrow{AB}\) を使って、\(\vec{q} = \overrightarrow{OQ} = \overrightarrow{OA} + \overrightarrow{AQ}\) を通分しましょう。
ステップ 1
点 \(Q\) は線分 \(AB\) を \(m:n\)(\(m \neq n\))に外分するので、\(\overrightarrow{AQ} = \frac{m}{m-n}\overrightarrow{AB}\) が成り立つ。
ステップ 2
\(\vec{q} = \overrightarrow{OQ} = \overrightarrow{OA} + \overrightarrow{AQ} = \vec{a} + \frac{m}{m-n}(\vec{b}-\vec{a})\)
\(= \frac{(m-n)\vec{a} + m\vec{b} - m\vec{a}}{m-n} = \frac{m\vec{a} - n\vec{a} + m\vec{b} - m\vec{a}}{m-n} = \frac{-n\vec{a} + m\vec{b}}{m - n}\)   証明終

問 31:内分点と外分点の計算(P.29)

\(2\) 点 \(A(\vec{a}), B(\vec{b})\) に対して、線分 \(AB\) を次の比に内分する点 \(P\) および外分する点 \(Q\) の位置ベクトル \(\vec{p}, \vec{q}\) を、それぞれ \(\vec{a}, \vec{b}\) を用いて表せ。
(1) \(3:1\) (2) \(2:3\)

(1) 3:1(Q は B の右側) A P B Q (2) 2:3(m < n なので Q は A の左側) Q A P B
(1) \(3:1\)
\(\vec{p} = \frac{1\cdot\vec{a} + 3\cdot\vec{b}}{3+1} = \frac{\vec{a}+3\vec{b}}{4}\)、\(\vec{q} = \frac{-1\cdot\vec{a} + 3\cdot\vec{b}}{3-1} = \frac{-\vec{a}+3\vec{b}}{2}\)   \(\vec{p}=\frac{\vec{a}+3\vec{b}}{4},\ \vec{q}=\frac{-\vec{a}+3\vec{b}}{2}\)
(2) \(2:3\)
\(\vec{p} = \frac{3\cdot\vec{a} + 2\cdot\vec{b}}{2+3} = \frac{3\vec{a}+2\vec{b}}{5}\)、\(\vec{q} = \frac{-3\cdot\vec{a} + 2\cdot\vec{b}}{2-3} = \frac{-3\vec{a}+2\vec{b}}{-1} = 3\vec{a}-2\vec{b}\)   \(\vec{p}=\frac{3\vec{a}+2\vec{b}}{5},\ \vec{q}=3\vec{a}-2\vec{b}\)

問 32:重心からのベクトルの和(P.30)

\(\triangle ABC\) の重心を \(G\) とするとき、等式 \(\overrightarrow{GA} + \overrightarrow{GB} + \overrightarrow{GC} = \vec{0}\) を証明せよ。

A B C G(つり合い)
証明
基準点 \(O\) に対して \(\overrightarrow{OA}=\vec{a}, \overrightarrow{OB}=\vec{b}, \overrightarrow{OC}=\vec{c}, \overrightarrow{OG}=\vec{g}\) とおくと、\(\vec{g} = \frac{\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}}{3}\) より \(\vec{a}+\vec{b}+\vec{c} = 3\vec{g}\)。
よって \(\overrightarrow{GA} + \overrightarrow{GB} + \overrightarrow{GC} = (\vec{a}-\vec{g}) + (\vec{b}-\vec{g}) + (\vec{c}-\vec{g}) = (\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}) - 3\vec{g} = 3\vec{g} - 3\vec{g} = \vec{0}\)   証明終

問 33:\(2:1\) 内分点で作る三角形の重心(P.31)

\(\triangle ABC\) の辺 \(BC, CA, AB\) を \(2:1\) に内分する点を、それぞれ \(P, Q, R\) とする。\(\triangle ABC\) の重心を \(G\)、\(\triangle PQR\) の重心を \(G'\) とするとき、次のことを証明せよ。
(1) \(G\) と \(G'\) は一致する。 (2) \(\overrightarrow{GP} + \overrightarrow{GQ} + \overrightarrow{GR} = \vec{0}\)

A B C P (2:1) Q (2:1) R (2:1) G = G'
(1) の証明
\(\vec{p} = \frac{\vec{b}+2\vec{c}}{3}\)、\(\vec{q} = \frac{\vec{c}+2\vec{a}}{3}\)、\(\vec{r} = \frac{\vec{a}+2\vec{b}}{3}\) だから、
\(\vec{p}+\vec{q}+\vec{r} = \frac{(\vec{b}+2\vec{c}) + (\vec{c}+2\vec{a}) + (\vec{a}+2\vec{b})}{3} = \frac{3\vec{a}+3\vec{b}+3\vec{c}}{3} = \vec{a}+\vec{b}+\vec{c}\)。
よって \(\vec{g}' = \frac{\vec{p}+\vec{q}+\vec{r}}{3} = \frac{\vec{a}+\vec{b}+\vec{c}}{3} = \vec{g}\) となり、\(G\) と \(G'\) は一致する。   証明終
(2) の証明
\(\overrightarrow{GP} + \overrightarrow{GQ} + \overrightarrow{GR} = (\vec{p}-\vec{g}) + (\vec{q}-\vec{g}) + (\vec{r}-\vec{g}) = (\vec{p}+\vec{q}+\vec{r}) - 3\vec{g} = 3\vec{g} - 3\vec{g} = \vec{0}\)   証明終