垂直条件(\(\vec{a}\perp\vec{b} \iff \vec{a}\cdot\vec{b}=0\))
📐 図形の「垂直(\(90^\circ\))」を証明したければ、角度を測る必要はなし!2つのベクトルの内積を計算して \(0\) になることを示すだけ。
図形証明で使う内積の3点セット
1. 垂直条件
\(\vec{a}\neq\vec{0},\ \vec{b}\neq\vec{0}\) のとき、\(\vec{a}\perp\vec{b} \iff \vec{a}\cdot\vec{b} = 0\)(\(\cos 90^\circ = 0\) だから)
2. 大きさの2乗
\(|\vec{a}|^2 = \vec{a}\cdot\vec{a}\)(辺の長さが等しい条件は、2乗して内積の式に直す)
3. 展開・交換法則
\(\vec{a}\cdot\vec{b} = \vec{b}\cdot\vec{a}\)(順番を入れ替えてもOK)
\((\vec{a}+\vec{b})\cdot(\vec{a}-\vec{b}) = |\vec{a}|^2 - |\vec{b}|^2\)(文字式と同じように展開できる)
\((\vec{a}+\vec{b})\cdot(\vec{a}-\vec{b}) = |\vec{a}|^2 - |\vec{b}|^2\)(文字式と同じように展開できる)
「\(\vec{a}\cdot\vec{b}=0\) ならば \(\vec{a}\perp\vec{b}\)」と言うときは、\(2\) つのベクトルが零ベクトルでないこと(\(\overrightarrow{AH}\neq\vec{0},\ \overrightarrow{BC}\neq\vec{0}\) など)を一言添えるのが完璧な答案です!
例題の解説(P.34)
例題 11:三角形の3本の垂線は1点で交わる(垂心の証明)
\(\triangle ABC\) の頂点 \(B, C\) から、それぞれ対辺 \(CA, AB\) に下ろした垂線の交点を \(H\) とするとき、\(AH \perp BC\) であることを証明せよ。
点 \(A\) を基準(始点)にして \(\overrightarrow{AB}=\vec{b},\ \overrightarrow{AC}=\vec{c},\ \overrightarrow{AH}=\vec{h}\) とおきます。
① \(BH \perp AC \implies \overrightarrow{BH}\cdot\overrightarrow{AC} = 0\)、② \(CH \perp AB \implies \overrightarrow{CH}\cdot\overrightarrow{AB} = 0\) の \(2\) つの式を作って、\(\overrightarrow{AH}\cdot\overrightarrow{BC} = \vec{h}\cdot(\vec{c}-\vec{b}) = 0\) を導きましょう!
① \(BH \perp AC \implies \overrightarrow{BH}\cdot\overrightarrow{AC} = 0\)、② \(CH \perp AB \implies \overrightarrow{CH}\cdot\overrightarrow{AB} = 0\) の \(2\) つの式を作って、\(\overrightarrow{AH}\cdot\overrightarrow{BC} = \vec{h}\cdot(\vec{c}-\vec{b}) = 0\) を導きましょう!
ステップ 1(位置ベクトル設定)
\(\overrightarrow{AB}=\vec{b},\ \overrightarrow{AC}=\vec{c},\ \overrightarrow{AH}=\vec{h}\) とおく。
このとき、\(\overrightarrow{BH} = \vec{h}-\vec{b}\)、\(\overrightarrow{CH} = \vec{h}-\vec{c}\)、\(\overrightarrow{BC} = \vec{c}-\vec{b}\) である。
このとき、\(\overrightarrow{BH} = \vec{h}-\vec{b}\)、\(\overrightarrow{CH} = \vec{h}-\vec{c}\)、\(\overrightarrow{BC} = \vec{c}-\vec{b}\) である。
ステップ 2(仮定を内積にする)
\(BH \perp AC\) であるから \(\overrightarrow{BH}\cdot\overrightarrow{AC} = 0\)。よって \((\vec{h}-\vec{b})\cdot\vec{c} = 0\)。
展開すると \(\vec{h}\cdot\vec{c} - \vec{b}\cdot\vec{c} = 0\) より、\(\vec{h}\cdot\vec{c} = \vec{b}\cdot\vec{c}\) …… ①
同様に、\(CH \perp AB\) であるから \(\overrightarrow{CH}\cdot\overrightarrow{AB} = 0\)。よって \((\vec{h}-\vec{c})\cdot\vec{b} = 0\)。
展開すると \(\vec{h}\cdot\vec{b} - \vec{c}\cdot\vec{b} = 0\) より、\(\vec{h}\cdot\vec{b} = \vec{b}\cdot\vec{c}\) …… ②
展開すると \(\vec{h}\cdot\vec{c} - \vec{b}\cdot\vec{c} = 0\) より、\(\vec{h}\cdot\vec{c} = \vec{b}\cdot\vec{c}\) …… ①
同様に、\(CH \perp AB\) であるから \(\overrightarrow{CH}\cdot\overrightarrow{AB} = 0\)。よって \((\vec{h}-\vec{c})\cdot\vec{b} = 0\)。
展開すると \(\vec{h}\cdot\vec{b} - \vec{c}\cdot\vec{b} = 0\) より、\(\vec{h}\cdot\vec{b} = \vec{b}\cdot\vec{c}\) …… ②
ステップ 3(\(\overrightarrow{AH}\cdot\overrightarrow{BC}\) を計算)
\(\overrightarrow{AH}\cdot\overrightarrow{BC} = \vec{h}\cdot(\vec{c}-\vec{b}) = \vec{h}\cdot\vec{c} - \vec{h}\cdot\vec{b}\)。
①と②を代入すると、\(= \vec{b}\cdot\vec{c} - \vec{b}\cdot\vec{c} = 0\)。
ここで、\(\triangle ABC\) の内角 \(B, C\) が直角のときは \(H\) が \(B\) または \(C\) に一致し明らかに \(AH \perp BC\)。\(B, C\) が直角でないとき \(\overrightarrow{AH}\neq\vec{0},\ \overrightarrow{BC}\neq\vec{0}\) であるから、\(\overrightarrow{AH}\perp\overrightarrow{BC}\)、すなわち \(AH \perp BC\)。 証明終
①と②を代入すると、\(= \vec{b}\cdot\vec{c} - \vec{b}\cdot\vec{c} = 0\)。
ここで、\(\triangle ABC\) の内角 \(B, C\) が直角のときは \(H\) が \(B\) または \(C\) に一致し明らかに \(AH \perp BC\)。\(B, C\) が直角でないとき \(\overrightarrow{AH}\neq\vec{0},\ \overrightarrow{BC}\neq\vec{0}\) であるから、\(\overrightarrow{AH}\perp\overrightarrow{BC}\)、すなわち \(AH \perp BC\)。 証明終
確認テスト(問 36)
問 36:ひし形の対角線の直交証明(P.34)
ひし形 \(ABCD\) の \(2\) つの対角線 \(AC, BD\) は直交することを、ベクトルを用いて証明せよ。
\(\overrightarrow{AB}=\vec{b},\ \overrightarrow{AD}=\vec{d}\) とおくと、ひし形は4辺の長さがすべて等しいので \(|\vec{b}| = |\vec{d}|\) です。
また、対角線は \(\overrightarrow{AC} = \vec{b}+\vec{d}\)、\(\overrightarrow{BD} = \vec{d}-\vec{b}\) と表せます!
また、対角線は \(\overrightarrow{AC} = \vec{b}+\vec{d}\)、\(\overrightarrow{BD} = \vec{d}-\vec{b}\) と表せます!
ステップ 1(辺と対角線を表す)
\(\overrightarrow{AB}=\vec{b},\ \overrightarrow{AD}=\vec{d}\) とすると、\(ABCD\) はひし形であるから \(AB = AD\)、すなわち \(|\vec{b}| = |\vec{d}|\)。
また、\(\overrightarrow{AC} = \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{AD} = \vec{b} + \vec{d}\)、\(\overrightarrow{BD} = \overrightarrow{AD} - \overrightarrow{AB} = \vec{d} - \vec{b}\)。
また、\(\overrightarrow{AC} = \overrightarrow{AB} + \overrightarrow{AD} = \vec{b} + \vec{d}\)、\(\overrightarrow{BD} = \overrightarrow{AD} - \overrightarrow{AB} = \vec{d} - \vec{b}\)。
ステップ 2(内積を計算)
\(\overrightarrow{AC}\cdot\overrightarrow{BD} = (\vec{b}+\vec{d})\cdot(\vec{d}-\vec{b}) = (\vec{d}+\vec{b})\cdot(\vec{d}-\vec{b}) = |\vec{d}|^2 - |\vec{b}|^2\)。
\(|\vec{b}| = |\vec{d}|\) より \(|\vec{d}|^2 - |\vec{b}|^2 = 0\) であるから、\(\overrightarrow{AC}\cdot\overrightarrow{BD} = 0\)。
\(\overrightarrow{AC}\neq\vec{0},\ \overrightarrow{BD}\neq\vec{0}\) であるから \(\overrightarrow{AC}\perp\overrightarrow{BD}\)、すなわち \(AC \perp BD\)。 証明終
\(|\vec{b}| = |\vec{d}|\) より \(|\vec{d}|^2 - |\vec{b}|^2 = 0\) であるから、\(\overrightarrow{AC}\cdot\overrightarrow{BD} = 0\)。
\(\overrightarrow{AC}\neq\vec{0},\ \overrightarrow{BD}\neq\vec{0}\) であるから \(\overrightarrow{AC}\perp\overrightarrow{BD}\)、すなわち \(AC \perp BD\)。 証明終